ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ ο Τρυγητής

Ο Σεπτέμβριος κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο είναι ο ένατος μήνας του έτους και ο πρώτος μήνας του Φθινοπώρου. Η λέξη Σεπτέμβριος  παράγεται από την λατινική λέξη Septem που σημαίνει επτά. Στο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο έβδομος μήνας, τότε που ο χρόνος άρχιζε από τον Μάρτη. Στη συνέχεια έγινε ο πρώτος μήνας του έτους και έπειτα ο ένατος. Η Ρωμαϊκή Σύγκλητος, θέλοντας να κολακέψει τον αυτοκράτορα Τιβέριο, αποφάσισε να δώσει το όνομά του στον μήνα Σεπτέμβριο. Αυτός όμως αρνήθηκε λέγοντας πως οι συχνές αλλαγές στις ονομασίες των μηνών προκαλούν σύγχυση.8197_large_2500

Στο αρχαίο Αττικό ημερολόγιο ο Σεπτέμβριος αντιστοιχούσε στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Μεταγειτνιώνα και στο πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα Βοηδρομιώνα. Στην Αθήνα και συγκεκριμένα στην Ελευσίνα η μεγάλη δεσπόζουσα γιορτή ήταν τα Ελευσίνια Μυστήρια. Άλλες γιορτές:

Αδώνια, Μεταγείτνια, Ηράκλεια του Κυνοσάργους, Γενέσια, Αρτέμιδος Αγροτέρας και Βοηδρόμια.

Λαογραφία

Οι αγροτικές εργασίες του Σεπτεμβρίου έδωσαν στον μήνα και άλλες ονομασίες:

Χινόπωρος, επειδή είναι ο πρώτος μήνας του Φθινοπώρου

Σποριάρης, επειδή ξεκινά η σπορά των χωραφιών

Τρυγητής ή Τρυγομηνάς λόγω του τρύγου

Σταυρίτης, λόγω της μεγάλης γιορτής της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου

Ορτυκολόγος (λόγω του περάσματος των ορτυκιών που αποδημούν), Πετμεζάς και διάφορα άλλα. Επίσης θεωρείται και ο μήνας των μεγάλων παζαριών (εμποροπανηγύρεις).

Εργασίες του Σεπτέμβρη:

Όργωμα χωραφιών, για την σπορά δημητριακών (σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη), ή διάφορα όσπρια (φακή, κουκιά, μπιζέλια κ.λπ.)

Ο Τρύγος

Φύτεμα αειθαλών δέντρων & φραουλών.

Σπέρνουν ραδίκια, σπανάκια, αντίδια, μαρούλια, κάρδαμο, ρόκα, μαϊντανό, αντράκλα, ραπανάκια, λάχανα & κουνουπίδια.

Συνεχίζεται το μάζεμα του καπνού.

Απολυμαίνουν τα κοτέτσια.

Πάχυνση βοδιών & χοίρων.

Έθιμα και Προλήψεις Σεπτεμβρίου:

Η 1ή Σεπτεμβρίου σε ορισμένες περιοχές της χώρας μας ονομάζεται «Αρχιχρονιά». Ένα έθιμο κατάλοιπο των βυζαντινών χρονών, καθώς οι βυζαντινοί τον είχαν ως πρώτο μήνα του έτους. Γι’ αυτό, άλλωστε, σε ορισμένες περιοχές της χώρας μας η 31η Αυγούστου ονομάζεται «κλειδοχρονιά» επειδή «κλειδώνει» (τελειώνει).

Το τελευταίο βράδυ λοιπόν του Αυγούστου, την «Κλειδοχρονιά», στην Κω αστρονομούν, όπως λένε, δηλ. αφήνουν κάτω από τ’ άστρα ένα μεγάλο καρπούζι, με πολλά σπόρια, ένα ρόδι, μια σκελίδα σκόρδο, ένα κυδώνι, ένα φύλλο από τον «πλάτανο του Ιπποκράτη» κι ένα τσαμπί σταφύλι. Το πρωί της «Αρχιχρονιάς» γυναίκες και παιδιά σηκώνονται πριν βγει ο ήλιος και κατεβαίνουν στην παραλία παίρνοντας μαζί, τους «αστρονομημένους» αυτούς καρπούς που φύλαγαν για ένα χρόνο στο εικονοστάσι, τους πετούν στη θάλασσα και βουτάνε στο νερό τους καινούργιους. Βρέχουν το πρόσωπό τους, μαζεύουν θαλασσινό νερό από σαράντα κύματα και βότσαλα από την ακρογιαλιά. Στο δρόμο για το σπίτι σταματούν στον «πλάτανο» και αγκαλιάζουν τον κορμό του για να πάρουν τα χρόνια του και τη δύναμή του.

Την επόμενη μέρα την «Αρχιχρονιά» ρίχνουν λίγα βότσαλα στα μπαούλα, να μην τρώνε οι ποντικοί τα ρούχα, βάζουν λίγα στις τσέπες τους «για το καλό», σκορπίζουν μερικά στην αυλή και ραντίζουν το σπίτι με θαλασσινό νερό για την γλωσσοφαγιά.

Στην Ρόδο την «Αρχιχρονία» κρεμούν στο μεσιά – το μεσαίο χοντρό δοκάρι, που βαστάζει τη στέγη – τη δική τους «Αρχιχρονιά»: ένα άσπρο σακουλάκι γεμάτο στάχυα και σιτάρι. Γύρω απ’ αυτό δένουν μια αρμαθιά καρύδια, ένα κρεμμύδι, ένα σκόρδο, ένα κεχρί, καρπό βαμβακιού κι ένα τσαμπί σταφύλι. Αν δεν κάνουν την «Αρχιχρονιά», δεν αρχίζουν καμιά αγροτική εργασία. Την «Αρχιχρονιά» αυτή την ξεκρεμούν από το μεσιά την Πρωτοχρονιά το πρωί. Τα καρύδια και το τσαμπί που γίνεται σταφίδα το τρώνε, ενώ το σιτάρι, το σκόρδο και το κρεμμύδι τα φυλάγουν για να τα ρίξουν μέσα στο σπόρο, όταν θα αρχίσουν τη σπορά. Το θεωρούν καλό ν’ ανακατευτούν με το σπόρο οι καρποί της «Αρχιχρονιάς».

Στη Σωζόπολη Θράκης, οι κάτοικοι, το πρωί της 1ης Σεπτεμβρίου, ράντιζαν ο καθένας με αγιασμό το σπίτι του, τα αμπέλια του και τα δίχτυα του, για να ευλογηθούν και να δώσουν πολλά σταφύλια και πολλά ψάρια αντίστοιχα.

Στα Χάσια Κοζάνης ένας δάσκαλος , πριν αρκετά χρόνια, διηγείται τι συνέβαινε την πρώτη μέρα που άνοιγαν τα σχολεία:

Στα σχολεία των χωριών τούτων, όταν ανοίξει το σχολείο, έρχονται οι μαθητές, φιλούν το χέρι του δασκάλου. Τους καταγράφει. Έπειτα αρχίζουν με τη σειρά και φέρνουν οι μαθητές μια πίτα, ένα ψωμί, κρασί.

Όταν όμως θα αλλάξουν τα βιβλία ή τις τάξεις, τότε ο κάθε μαθητής θα παρουσιάσει τα νέα βιβλία του στο δάσκαλο να τα ράψει κι ο δάσκαλος τα ράφτει όλα τα βιβλία και τα φυλάγει επάνω στον πάγκο. Οι μαθητές φέρνουν τότε ένα δώρο στο διδάσκαλο, μαντίλι ή τσιράπια ή κότα ή αρνί, ό,τι θέλει ο καθένας, στους δε μαθητές φέρνουν μύγδαλα ή καρύδια ή ζαχαρωτά. Όλοι φέρνουν μικροί και μεγάλοι.

Τότε οι μαθητές σηκώνονται όρθιοι, έρχονται στην παράδοση, στρώνουν μια βελέντζα ή παλτό καταγής. Σηκώνεται ο δάσκαλος, παίρνει το βιβλίο ενός μαθητή της δευτέρας ή της τρίτης κ.λπ. τάξης στα χέρια και λέγει: «να αξιώσετε το μαθητή αυτό στην Β ή Γ ή Δ τάξη». Όλοι τότε οι μαθητές σηκώνουν εκείνον το μαθητή με τη βελέντζα καθισμένο μέσα και τον σύρουν άνω κάτω και φωνάζουν «άξιος», τον ανεβάζουν και τον κατεβάζουν 3 φορές. Κατόπιν εκείνος φιλεί το χέρι του δασκάλου και παίρνει τα βιβλία. Ο δάσκαλος του εύχεται Καλή Πρόοδο και μοιράζει στα παιδιά ό,τι φρούτα έφερε ο μαθητής. Έτσι όλοι οι μαθητές αξιώνονται, όχι την ίδια μέρα, αλλά τις άλλες. Τέλος με τη σειρά φέρουν ο καθένας στο δάσκαλο το κανίσκι του με το ψωμί, πίτα, αυγά, κρασί, ρακή κ.ά.

Επίσης 1η Σεπτεμβρίου θεωρείται η «Ημέρα του Χρονογράφου», καθώς πιστεύεται ότι ο Χάρος γράφει όσους θα πεθάνουν κατά τη διάρκεια του χρόνου. Έτσι για να ξορκίσουν τον Χάροντα έσπαγαν οι νοικοκυραίοι ένα ρόδι στην είσοδο του σπιτιού τους

Την 1η Σεπτεμβρίου γιορτάζει και ο Άγιος Συμεών ο Στυλίτης. Οι έγκυες γυναίκες απείχαν από κάθε εργασία για να μην έχει το παιδί τους όταν γεννηθεί το σημάδι του Αγίου Συμεών(σημαδεύω).

 

Γιορτές του Σεπτεμβρίου

‘Άγιος Μάμας 2 Σεπτεμβρίου

Ένας αγιος βοσκός που γίνονται θυσίες αμνών στα ξωκλήσια του.

 

Η Γέννηση της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου.

Η γέννηση αυτή σηματοδοτεί τη λύση της κατάρας της προπατορικής ενοχής.

 

Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου.

Στις εκκλησίες μοιράζεται την ημέρα αυτή βασιλικός, που πηγάζει από την παράδοση ότι στο μέρος όπου βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός είχε φυτρώσει το αρωματικό αυτό φυτό, γι’ αυτό και ο βασιλικός λέγεται και «σταυρολούλουδο». Με το βασιλικό αυτό από την εκκλησία και με αγιασμό της ημέρας ετοιμαζόταν το νέο προζύμι για όλη τη χρονιά.

Μία γιορτή που αποτελούσε χρονικό σταθμό στις τοπικές αγροτικές & ποιμενικές εργασίες και λαμβανόταν σαν αρχή ή το τέρμα για τις σχετικές συμβάσεις.

Στην Αίγινα την ημέρα αυτή κηδεύουν και θρηνούν με μιμική παράσταση και με αποχαιρετιστήριο ύμνο τον Διόνυσο- Λειδινό: ένα ντυμένο ανδρείκελο με υπερμεγέθη φαλλό, σύμβολο της γονιμότητας.

 

Ο ΤΡΎΓΟΣ

Κυρίως ο Σεπτέμβρης είναι γνωστός με την ονομασία  «Τρυγομηνάς» ή «Τρυγητής».

Ο Τρύγος παράγεται από το αρχαίο ρήμα τρυγάω, τρυγώ που το χρησιμοποιεί για πρώτη φόρα ο Όμηρος. Συγγενική λέξη με το τρυώ που σημαίνει συνθλίβω(ξεζουμίζω δηλαδή σταφύλια στο πατητήρι). Η δημιουργία του κρασιού είναι, μια πανάρχαια διαδικασία που ανάγεται στην περίοδο της γεωργικής επανάστασης πριν από περίπου 7.000 χρόνια, ενώ και οι αρχαίοι Έλληνες ασχολήθηκαν με την οινοποιία τουλάχιστον από το 1700 π.χ. Η σχετική μάλιστα μυθολογία για το κρασί, και η σύνδεσή του με το θεό Διόνυσο, είναι ιδιαίτερα πλούσια. Γιατί το κρασί αντιμετωπιζόταν ανέκαθεν όχι μόνο ως βασικό συστατικό της διατροφής, αλλά και της θρησκείας, αφού οι Έλληνες πίστευαν ότι το αίμα του σταφυλιού είναι αίμα του θεού Διονύσου και ότι πίνοντας κρασί μεταλαμβάνουν από το αίμα του θεού.

Είναι μια εργασία που έχει χαρακτήρα γιορτής, πανηγυριού. Ξεκινά με τη μεταφορά των σταφυλιών στο πατητήρι( ληνό, καρούτα, πατερό, σκαφόνι, τραπεζονιά κ.α.). Η μεταφορά γίνεται με ζώα ή καρα ή μηχανικά μέσα σήμερα πια στα πατητήρια. Τα πατητήρια διαφέρουν σε κάθε περιοχή στο σχήμα και στην χωρητικότητα. Το πάτημα των σταφυλιών γίνεται από τους ‘’πατητάδες’’. Ο μούστος(απόσταμα, βράσμα, λαγάρι, πρόσυρο κ.α) μεταφέρεται και αποθηκεύεται συνήθως σε μεγάλα βαρέλια τα οποία έχουν πλυθεί με ειδικά αρωματικά φυτά(Μυρτιά, δάφνη κ.α.) και έχουν απολυμανθεί με θειάφι ή έχουν ρετσινωθεί. Μέσα σε αυτά τα βαρέλια ο μούστος ‘’βράζει’’, ζυμώνεται και γίνεται κρασί.

Θεός του οίνου, της έκστασης και της μέθης είναι ο Διός Διόνυσος. Ο γιος του Δία.

Ο Διός νύσος: Διόνυσος, ο γιος του θεού που από το αίμα της καρδιάς του φτιάχτηκε ο πρώτος οίνος για την ιερά πόση, γεννήθηκε δύο φορές, ως γιος: της Δήμητρας και της Σεμέλης. Την πρώτη φορά οι Τιτάνες τον σκότωσαν. Τον έκοψαν σε εφτά κομμάτια, για να τον φάνε. Η Παλλάς Αθηνά όμως έκρυψε την καρδιά του Διόνυσου. Από αυτήν ο Ζευς ετοίμασε ένα ποτό και έδωσε στη Σεμέλη να πιει. Αυτό άφησε τη Σεμέλη έγκυο στον Διόνυσο. Μετά τον θάνατό της, η κυοφορία του αγέννητου ακόμη παιδιού ολοκληρώθηκε στον μηρό του Διός, όπου έγραψε το έμβρυο και που έπαιζε τον ρόλο μιας αρσενικής μήτρας. Γιοι του Διόνυσου ήταν ο Οινοπίων, ο Ευάνθης, και ο Στάφυλος. Ο ίδιος ο θεός ονομάζεται Λύσιος «λύων, λυτρωτής», Νυκτέλιος «θεός των νυχτερινών γιορτών».

 

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΤΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ:

«Τον Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια».

«Αν βρέξει ο τρυγητής, χαρά στον τυροκόμο».

«Τον τρυγητή τ’ αμπελουργού, πάνε χαλάλι οι κόποι».

«Του Σεπτέμβρη οι βροχές, πολλά καλά μας φέρνουν».

«Σεπτέμβρη στάρι σπείρε και σε πανηγύρι σύρε»

«Σεπτέμβρης πρώτα κρύα, τρέχει, ανοίγει τα σχολεία.»

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s