ΑΠΡΙΛΗΣ Λαμπριάτης

Απρίλης, ο μήνας της Άνοιξης. Ο μήνας που ανοίγουν τα λουλούδια, ο καιρός, τα παράθυρα και η καρδιά μας. Απρίλης και Άνοιξη σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Οι Λατίνοι τον ονόμασαν Aprilis από το aperio= ανοίγω (apertus= ανοιχτός και Apertio= Άνοιξη). Ο τέταρτος μήνας του Γρηγοριανού και του Ιουλιανού ημερολόγιου. Ο 2ος μήνας του ρωμαϊκού έτους και αφιερωμένος στη θέα Αφροδίτη.KSF

Στο αρχαίο αθηναϊκό μηνολόγιο αντιστοιχεί με τον μήνα Μουνιχιώνα, ο όποιος έλαβε το όνομά του απ’ τη γιορτή της Μουνιχίας Αρτέμιδος. Το ιερό της θεάς βρισκόταν στον Πειραιά πάνω στο σημερινό λόφο του προφήτη Ηλία και σύμφωνα με την παράδοση είχε χτιστεί από τον μυθικό ήρωα Μούνιχο.
Για τον ελληνικό λαό ο μήνας Απρίλης και το Πάσχα είναι ένα.

ΑΛΛΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ:

Ανθομήνα(επειδή φέρνει πολλά άνθη)
Ανοιξιάτης
Λαμπριάρης ή Λαμπριάτης(επειδή συνήθως συμπίπτει με το Πάσχα)
Αιγιωργίτης(λόγω της γιορτής του Αγίου Γεωργίου)
Κερασάρης(ως ο μήνας που βγαίνουν τα κεράσια)
Τριανταφυλλάς (γιατί ανθίζουν τα τριαντάφυλλα)
Γρίλλης (γκρινιάρης).
Απρίλτς (στην ποντιακή διάλεκτο)

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΥ:
Σπέρνουν ρεβίθια, φασόλια, κεχρί, καλαμπόκι και τεύτλα από τα οποία παράγεται η ζάχαρη. Πατάτες, βαμβάκι και καπνά(ανάλογα βέβαια με την περιοχή). Θειαφίζουν τα αμπέλια και κουρεύουν τα πρόβατα.

ΕΘΙΜΑ-ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ:
Πρωταπριλιά
Υπάρχουν διάφορες εκδοχές σχετικά με τον τόπο και τον χρόνο που γεννήθηκε το έθιμο αυτό. Δύο από αυτές, όμως, είναι οι επικρατέστερες. Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, το έθιμο ξεκίνησε από τους ψαράδες Κέλτες. Η εποχή του ψαρέματος ξεκινούσε την 1η Απριλίου. Όσο καλοί ψαράδες όμως και να ήταν, την εποχή αυτή του χρόνου τα ψάρια πιάνονται δύσκολα. Έτσι και αυτοί, όπως προστάζει ο «κώδικας δεοντολογίας» των ψαράδων όλων των εποχών, έλεγαν ψέματα σχετικά με τα πόσα ψάρια είχαν πιάσει. Αυτή η συνήθεια, έγινε με το πέρασμα του χρόνου έθιμο.
Η δεύτερη εκδοχή, που θεωρείται και πιο βάσιμη ιστορικά, μας έρχεται από την Γαλλία του 16ου αιώνα. Μέχρι το 1564 η πρωτοχρονιά των Γάλλων ήταν η «1η Απριλίου». Την χρονιά αυτή όμως, και επί βασιλείας Καρόλου του 9ου, αυτό άλλαξε και Πρωτοχρονιά θεωρούνταν πλέον η 1η Ιανουαρίου. Στην αρχή αυτό δεν το δέχτηκαν όλοι οι πολίτες. Οι αντιδραστικοί συνέχιζαν να γιορτάζουν, την παλαιά πλέον, πρωτοχρονιά τους την 1η Απριλίου, ενώ οι υπόλοιποι τους έστελναν πρωτοχρονιάτικα δώρα για να τους κοροϊδέψουν. Το πείραγμα αυτό μετατράπηκε με τον καιρό σε έθιμο.
Το έθιμο αυτό όταν έφτασε στην Ελλάδα διαφοροποιήθηκε αποκτώντας μια ελληνική χροιά. Η βασική ιδέα βέβαια παρέμεινε ίδια. Λέμε αθώα ψέματα με σκοπό να ξεγελάσουμε το «θύμα» μας. Σε κάποιες περιοχές, θεωρούν ότι όποιος καταφέρει να ξεγελάσει τον άλλο, θα έχει την τύχη με το μέρος του όλη την υπόλοιπη χρονιά. Σε κάποιες άλλες πιστεύουν ότι ο «θύτης» θα έχει καλή σοδειά στις καλλιέργειες του. Επίσης το βρόχινο νερό της πρωταπριλιάς, θεωρούν μερικοί, ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Όσο για το «θύμα», πιστεύεται ότι, σε αντίθεση με τον «θύτη», θα έχει γρουσουζιά τον υπόλοιπο χρόνο και πιθανότατα αν είναι παντρεμένος θα μείνει χήρος σύντομα.
Επίσης κατά το έθιμο αυτό συνηθίζουμε να λέμε μικρά αθώα ψέματα, για την προστασία των μπουμπουκιών, των βλαστών που ανοίγουν την 1η Απριλίου. Παραπλανούμε τους κακούς δαίμονες να πάνε να χτυπήσουν αλλού, μακριά από τα δέντρα.

Στη Θράκη το πρωταπριλιάτικο νερό της βροχής το θεωρούν ευεργετικό ειδικά για τους πυρετούς.
Στην Κύπρο την πρώτη Πέμπτη του Απρίλη(«πρωτόπεφτο»), δεν απλώνουν ρούχα ούτε βγάζουν έξω από το σπίτι εργαλεία, γιατί καταστρέφεται η καλή τύχη του σπιτιού, «αναθεμελιώνεται». Επίσης την ημέρα αυτή δεν κάνει να σκάψει κάποιος, γιατί «σκάφτει το λάκκο του».
Στην Κομοτηνή, θεωρούσαν καλό το να γελούν με τα αθώα αυτά ψέματα ώστε να γίνουν τα «κουκούλια» τους διότι εκείνη την εποχή έτρεφαν μεταξοσκώληκες για την παραγωγή μεταξιού.
Στην Τζαντώ της Ανατολικής Θράκης, είχανε, λέει, σε καλό να γελάσουν τον άλλον, για να κάνουν τα δέντρα καρπό. Μα εκείνος που ξεγελιόταν το είχε σε κακό όλο το χρόνο θα ήτανε γελασμένος, κι αν ήταν παντρεμένος, θα χήρευέ.
Στην Άνδρο, πάλι, λένε ψέματα την 1η του Μάρτη κι όχι την Πρωταπριλιά.

Έθιμα της Φωτιάς
Επειδή ο Απρίλης και ο Μάρτιος είναι μήνες ασταθής οι γεωργοί άναβαν μεγάλες φωτιές κατά την ανάσταση στα χωράφια τους για να έχουν δύναμη και προστασία από το ξαφνικό χαλάζι και την κακοκαιρία.
Στη Σύμη τον Απρίλη ανάβουν φωτιές και πηδάνε από πάνω τους φωνάζοντας : «Έξω ψύλλοι και κοριοί και μεγάλοι ποντικοί»

ΓΙΟΡΤΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ
Αγίου Γεωργίου
Η γιορτή του Αγίου Γεωργίου θεωρείται χρονικό σύνορο κυρίως για τους κτηνοτροφικούς πληθυσμούς. Ο αϊ-Γιώργης, μαζί με τον αϊ-Δημήτρη στις 26 Οκτωβρίου, είναι τα δύο σύνορα του χρόνου. Απ’ του Αγ. Γεωργίου αρχίζει το θέρος και ανεβαίνουν οι τσοπάνηδες στα βουνά, στις καλοκαιρινές τους βοσκές. Από του Αγίου Δημητρίου πάλι αρχίζει ο χειμώνας και το κατέβασμα στα χειμαδιά.
Η γιορτή του Αγίου Γεωργίου αποτελεί σημαντική μέρα για αρκετούς Έλληνες. Οι τσομπάνηδες παλιά στην επέτειο της γιορτής του ανέβαιναν στο βουνό για να βοσκήσουν τα ζώα τους ενώ την ημέρα αυτή προσέφεραν στην εκκλησία ένα κάτασπρο αρνί κ θυσίαζαν τον Αι-Γιωργίτη. Ο Αι-Γιωργίτης ήταν το πιο καλοαναθρεμμένο αρνί του κοπαδιού το οποίο φρόντιζαν ιδιαίτερα εκείνη την μέρα.
Το όνομα «Γεώργιος» είναι πνευματική μεταφορά από την αγροτική μας ζωή και βγαίνει από το ουσιαστικό «γεώργιον», που σημαίνει κτήμα ή χωράφι καλλιεργούμενο (ή καλλιεργήσιμο). Γίνεται όμως και επίθετο: «γεώργιος», για τον άνθρωπο που επιδέχεται την πνευματική καλλιέργεια, ή που τον επέλεξε γ’ αυτό η Μοίρα ή ο Θεός. («Χριστού γεώργιον» ονομάζεται στην Υμνογραφία του, ο άγιος Γεώργιος).
Στην Αράχοβα την ημέρα του Άγιου Γεωργίου πραγματοποιείται μεγάλο γλέντι με τύμπανα κ άφθονο κρασί. Οι γέροντες σέρνουν το χορό τραγουδώντας το Πανηγυρακι. Παράλληλα η εικόνα του αγίου κάνει περιφορά σε όλα τα σπίτια του χωριού ώστε να τα καθαγιάσει κ να κρατήσει μακριά για τον υπόλοιπο χρόνο τα κακά πνεύματα. Οι γηραιότεροι εκτός από τον χορό αγωνίζονται στο τρέξιμο στο πήδημα στην πάλη στη σφαιροβολία κ σε ορισμένα μέρη στις ιπποδρομίες (αρχαιοελληνικές γιορτές).
Στην Μεσημβρία της Ανατολικής Ρούμελης υπάρχει κ μια γιορτή στην οποία περνούν μέρος μόνο γυναίκες.
Άγιος Μάρκος
Λόγω σύγχυσης του ονόματος του μαργώνω= ναρκώνω θεωρείται ναρκωτής των φιδιών κ χρόνιος σύμμαχος του Αγίου Γεωργίου. Κ μιας κ είναι Απρίλης κ τα φίδια ξυπνάνε απειλώντας τον λαό βγήκε το δίστιχο ξόρκι…..
«Μάρκο Μάρκο μάρκωσε το Αι-Γιώργη τύφλωσε το»
Σάββατο Του Λαζάρου:
(Η ανάσταση του «φίλου» του Χριστού). Συμβολίζει το φως της ανάστασης και τη σκιά της ανθρώπινης μοίρας. Ο Λαζαρίτικος παιδικός αγερμός: Μικρά κορίτσια (σε άλλες περιοχές και μεγάλες γυναίκες), οι ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ, το Σάββατο του Λαζάρου, γυρνούν από σπίτι σε σπίτι, με μια κούκλα (πάνω σε 2 ξύλα που τα δένουν σταυρωτά με λογιών-λογιών κουρέλια, σχηματίζουν μια μεγάλη κούκλα με τα χέρια τεντωμένα στα πλάγια, ύστερα τη ντύνουν μετά μ’ ένα μωρουδίστικο φορεματάκι κι από πάνω της ρίχνουν ένα όμορφο χρωματιστό κεφαλομάντηλο) στο χέρι & ένα ανθοστόλιστο καλαθάκι, φέρνοντας την είδηση της ανάστασης του Λάζαρου, τραγουδώντας:
Ξύπνα Λάζαρη κι μην κοιμάσι, τώρα μέρα σου, τώρα χαρά σου,
τώρα που ‘ρθαμι στην αφεντιά σου.
Τα κουτάκια σας αβγά γιννούνι κι οι φωλίτσες σας δεν τα χουρούνι
δόσι μας κι μας να τα χαρούμι.
Δόμ’ αφέντη μου λίγον νεράκι πούν’ τα χ’λάκια μου πικρό φαρμάκι.
Το Σάββατο του Λαζάρου υπήρχε ένα έθιμο που δυστυχώς κ αυτό δεν κατάφερε να διασωθεί από τη λήθη του χρόνου σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Την ημέρα αυτή οι γυναίκες ζύμωναν κουλούρια με τη μορφή του σαβανωμένου Λάζαρου κ τα ονόμαζαν Λαζάρους Λαζαράκια ή Λαζόνια. Παράλληλα τα παιδιά τριγυρνούσαν στους δρόμους τραγουδώντας τα Λαζαρικά κ κρατώντας στο χέρι τους έναν Λάζαρο ……Που’ σουν Λάζαρε που είναι η ταφή σου που’ ν η μάνα σου κ η δόλια η αδελφή σου;….
Στην ΚΥΠΡΟ τα παιδιά ταυτόχρονα με το τραγούδι έπαιζαν κ μια θεατρική σκηνή. Ένα από αυτά παρίστανε τον Λάζαρο τον οποίο τα υπόλοιπα παιδιά σκέπαζαν με κίτρινα λουλούδια ώστε να μη φαίνεται ούτε το πρόσωπο του. Όταν το τραγούδι έφτανε σε ένα συγκεκριμένο σημείο ο Λάζαρος ξάπλωνε ανάσκελα κ παρίστανε τον νεκρό κ στο άκουσμα Λάζαρε δεύρο έξω το παιδί πεταγόταν όρθιο.
Στην ΚΡΗΤΗ, Τα παιδιά γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ένα σταυρό που έχουν φτιάξει από καλάμια και τον έχουν στολίσει με λεμονανθούς και «μαχαιρίδες» (αγριόχορτα, με κόκκινο λουλούδι) και λένε τον «Λάζαρο».
Στη ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ και ΘΡΑΚΗ, γυρίζουν μόνο κορίτσια. Ένα απ’ αυτά κρατά ένα κόπανο (μ’ αυτό κοπανίζουν τα ρούχα της μπουγάδας), τυλιγμένο με χρωματιστά υφάσματα, σαν να είναι μωρό, και τραγουδούν το Λάζαρο.
Σε ορισμένα ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ (Σκύρος, Χίος), τα παιδιά φτιάχνουν το Λάζαρο με μια κουτάλα, ενώ δένουν ένα ξύλο σταυρωτά πάνω στην κουτάλα, πως είναι δήθεν τα χέρια. Ντύνουν την κουτάλα με ρουχαλάκια μωρού, τη στολίζουν με λουλούδια και την περιφέρουν από σπίτι σε σπίτι. Το ένα παιδί της παρέας κουνάει την κούκλα, το «Λάζαρο», ανάλογα με το ρυθμό του τραγουδιού. Ένα άλλο παιδί κρατάει ένα καλαθάκι, όπου οι νοικοκυρές βάζουν μέσα τα φιλέματα. Αυτά μπορεί να είναι αβγά, κουλούρια ή και χρήματα.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΙΩΝ:
Σαφώς έλαβε το όνομα της από τα βάγια. Την ημέρα εκείνη οι νεόνυμφες του χωριού μάζευαν κλαδιά από βάγια ή δάφνες και μυρτιές και τα μοίραζαν στους πιστούς. Αυτοί με τη σειρά τους χτυπούσαν ελαφρά τις νεόνυμφες με τα κλαδιά ώστε να μεταφέρουν σε αυτές τη γονιμότητα του φυτού αυτού. Επίσης τα σπίτια και οι εκκλησίες ήταν στολισμένες με τα κλαδιά αυτά.
Στη Σκύρο παλιότερα βαστάζανε με αυτά τα σπαρτά κ τα ζώα του σπιτιού ώστε να πληθύνουν. Ένα βαγιόκλαδο μπορούσε να κρατήσει μακριά το κακό γι’ αυτό τα κρεμούσαν κ στα εικονοστάσια τους. Μέχρι κ τα μωρά τους κάπνιζαν με ένα αναμμένο κλαδί από βάγια ώστε να τα προστατεύσουν από τις αρρώστιες.
Παράλληλα τα βάγια έχουν την ικανότητα σύμφωνα με τη λαϊκή πεποίθηση να διώξουν τους ψύλλους κ του κοριούς που βγαίνουν αυτήν την εποχή της άνοιξης.
Στην Λέσβο την Κυριακή των Βαΐων φτιάχνουν στις εκκλησίες ένα δεμάτι από κλαδιά βάγιας το οποίο γεμίζουν με κόκκινα κ πράσινα πανιά από κάποιο καινούργιο φόρεμα. Τοποθετούν στην κορυφή του ένα κουδούνι κ όταν τελειώσει πλέον η Λειτουργία τα παιδιά το περιφέρουν στους δρόμους της πόλης. Σταματάνε έξω από κάθε σπίτι κ χτυπανε τρεις φορές κάτω το δεμάτι… «Έξω ψύλλοι ποντικοί μέσα σε βαθύ ρουμάνι….» Ύστερα προσφέρουν από ένα κλαδί σε κάθε νοικοκυρά κ για τον κόπο τους αμείβονται συνήθως με ένα αυγό.
Την ημέρα αυτή η αυστηρή νηστεία της Σαρακοστής σπάει επιτρέποντας στους πιστούς να φάνε ψάρι. Λίγοι όμως γνωρίζουν τον πραγματικό λόγο που γίνεται αυτό. Η εκκλησία θέλησε με αυτόν τον τρόπο να τιμήσει την θριαμβευτική είσοδο του Ιησού στα Ιεροσόλυμα αφήνοντας έτσι όσους νηστεύουν να δοκιμάσουν τη γεύση του ψαριού.
ΜΕΓΑΛΗ ΒΔΟΜΑΔΑ. Το πένθος της Χριστιανοσύνης.
Μεγάλη Τετάρτη:
«Ανάπιασμα». Την μέρα εκείνη οι νοικοκυρές ανάπιαναν (=ανανέωναν) το προζύμι για το ζύμωμα του ψωμιού όλης της χρονιάς.
Η Μεγάλη Τετάρτη είναι η έναρξη των σημαντικότερων τελετών της Εκκλησίας για την Μεγάλη Εβδομάδα. Τότε γίνεται το ευχέλαιο. Ο παπάς αλείφει στο πρόσωπο όλων των πιστών έναν σταυρό χρησιμοποιώντας λάδι που ευλογήθηκε στο ευχέλαιο. Κάπως έτσι μαρκάρει τον κάθε άνθρωπο ως πιστό ή μη προσφέροντας ή μη παράλληλα τη θεϊκή προστασία κατά του Κακού. Με το λάδι αυτό συνήθιζαν να σταυρώνουν κ τα σπίτια στα οποία στη διάρκεια αυτής της μέρας γινόταν ευχέλαιο. (μια κλασική τελετή μαγείας). Την Μεγάλη Τέταρτη στην Αθήνα παλιότερα συνήθιζαν να φτιάχνουν τη νέα ζύμη το προζύμι της χρονιάς. Αφού λοιπών μια γυναίκα η λεγόμενη «κλησάρισσα» περνούσε από κάθε σπίτι της ενορίας κ μάζευε αλεύρι το ζύμωνε δίχως προζύμι. Όταν τελείωνε πήγαινε το μείγμα στον ιερέα της ενορίας. Με το που ακουμπούσε ο ιερέας τον σταυρό με το Τίμιο Ξύλο στο ζυμάρι αυτό φούσκωνε από μόνο του…! Κάπως έτσι δημιουργούταν το προζύμι της χρονιάς από το οποίο θα γινόταν το ψωμί κάθε οικίας της ενορίας για τον επόμενο χρόνο.

Μεγάλη Πέμπτη
«Βάψιμο Αυγών». Το έθιμο αυτό το πήραμε μάλλον από τους Εβραίους, αφού κι αυτοί γιορτάζοντας το δικό τους Πάσχα, έκαναν κάτι αντίστοιχο. Από το πρωί, οι γυναίκες έβαφαν τα αβγά κόκκινα (γι’ αυτό κι ο λαός μας την ονομάζει Κόκκινη Πέμπτη ή Κοκκινοπέφτη). Για το κόκκινο χρώμα δίνουν διάφορες εξηγήσεις. Άλλοι λένε ότι θυμίζει το αίμα του Χριστού, άλλοι λένε ότι είναι το χρώμα της χαράς κι άλλοι διηγούνται ότι όταν αναστήθηκε ο Χριστός, η πρώτη που τον είδε, ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή. Έτρεξε να το αναγγείλει στους μαθητές του. Την ώρα εκείνη συνάντησε μια γνωστή της γυναίκα που γύριζε από το κοτέτσι, κρατώντας στην ποδιά της αβγά.
– Πού τρέχεις έτσι; Τη ρώτησε η γυναίκα.
– Τρέχω να πω στους μαθητές του Κυρίου, πως εκείνος αναστήθηκε, απάντησε η Μαγδαληνή.
– Δεν το πιστεύω. Θα το πιστέψω μόνο όταν αυτά τα αβγά που μάζεψα, γίνουν κόκκινα.
Το πρώτο αβγό που έβαφαν, είχε ξεχωριστεί σημασία για τη νοικοκυρά. Το ονόμαζαν «το αβγό της Παναγιάς» και το έβαζαν στο εικονοστάσι. Το παλιό, που είχαν κρατήσει από την προηγούμενη χρονιά (λένε μάλιστα ότι αυτό το αυγό δεν χάλαγε), το πέταγαν στο ποτάμι. Κάποτε το κράταγαν 7 χρόνια, μέχρι ο κρόκος του να γίνει σαν κεχριμπάρι και το είχαν σαν φυλακτό για τις έγκυες. Αυτό το αβγό το έλεγαν Κρατητήρα.
Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, οι νοικοκυρές, ανάλογα με τον αριθμό των μελών της οικογένειας, τοποθετούσαν σ’ ένα κουτάκι τόσα αβγά και τα πήγαιναν στην εκκλησία το απόγευμα της Μ. Πέμπτης, για να πάρουν τη «θεία χάρη» από τα 12 ευαγγέλια που διαβάζονται εκείνο το βράδυ. Αυτά τα αβγά τα έλεγαν «ευαγγελισμένα» και τα άφηναν στην εκκλησία μέχρι το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, οπότε και τα έφερναν ξανά στο σπίτι τους. Τα τσόφλια των «ευαγγελισμένων» αβγών τα έριχναν στα χωράφια, στις ρίζες των δέντρων κι έλεγαν την ευχή: «να πιάσουν όλα τα φυτέματα».
Στην Ύδρα, την βαφή των κόκκινων αβγών δεν τη έχυναν, γιατί πίστευαν πως έτσι δεν έδιωχναν την καλή τύχη των κοριτσιών τους.
Όμως βάψιμο αυγών δεν επιτρέπεται σε αυτούς που πενθούν.
Μεγάλη Παρασκευή
Του Επιταφίου και του θεού Αδώνιδος, που από το χυμένο αίμα του φύτρωσαν όλες οι κόκκινες ανεμώνες. Σε χωριά της Μακεδονίας και της Κύπρου κατά την περιφορά, όταν ακούγεται το «ω γλυκύ μου έαρ…», θέτουν στο κατώφλι του σπιτιού, ανάμεσα στα αναμμένα κεριά και στα θυμιάματα, ρηχά πιάτα με χλόη κριθής που τα φύτεψαν επί τούτου (κήποι Αδώνιδος). (Το κριθάρι στο πιάτο φυτρώνει σύντομα και μαραίνεται σύντομα). Έτσι συμβολίζουν, για χιλιάδες χρόνια τώρα, την μαρανθείσα νεότητα του Αδώνιδος, πως «το κάλλος έδυ της μορφής του», δηλαδή την ταχέως επερχομένη και παρερχόμενη ακμή του έαρος.
Οι πένθιμες πρωινές καμπάνες σημαίνουν το ξημέρωμα της Μεγάλης Παρασκευής. Από το προηγούμενο βράδυ νεαρές κοπέλες στολίζουν τον Επιτάφιο με λουλούδια προετοιμάζοντας τον να δεχτεί το άψυχο σώμα του Χριστού. Η ημέρα είναι άκρως αυστηρή ως προς τη νηστεία κ τη δουλειά. Επικρατεί ένα κλίμα θλίψης. Κατά την διάρκεια της λειτουργίας οι ιερείς κατεβάζουν το σώμα του Χριστού απ τον σταυρό κ το εναποθέτουν στον επιτάφιο. Όσοι πιστοί είναι στον ναό περνάνε κ φιλάνε το ομοίωμα ενώ κάποιοι περνάνε τρεις φορές κάτω από τον επιτάφιο. Τρεις φορές κ όχι μια γιατί ο αριθμός τρία είναι θεόπνευστος όχι μόνο κατά τον Χριστιανισμό (Αγία Τριάδα) αλλά κ κατά τις περισσότερες θρησκείες. Απώτερος σκοπός είναι ο πιστός να αποκτήσει την θεια χάρη. Επίσης τα παιδιά γυρίζουν το μεσημέρι από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα πάθη του Χριστού. Όταν πέσει το σκοτάδι μαζεύονται όλοι στον ναό κρατώντας ο καθένας από ένα αναμμένο κερί.
Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας, την Μ. Παρασκευή, την ώρα που στολίζουν τον επιτάφιο, τραγουδούν το μοιρολοι της Παναγιάς:
Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα
σήμερα εσταυρώσανε των πάντων βασιλέα.
Οι φθονεροί αρχιερείς και γραμματείς οι πρώτοι
χρήματα έταζαν πολλά για να ‘βρουν τον προδτη.
Ως ήταν πρέπον και τιμή δώρα να ετοιμάσουν
συμβούλιον εποίησαν, Αυτόν δια να πιάσουν.
Με δολερόν συμβούλιον, έστησαν την παγίδα
και έπιασαν τον δολερόν Απόστολον Ιούδαν.
Σημαίνει η γης σημαίν’ ο θεός, σημαίνουν τα ουράνια
σημαίνει κι Αγια Σοφιά, με τσ’ δικαχτώ καμπάνες.
Το Κάψιμο του Ιούδα κ οι Κήποι του Άδωνη
Όσο ο επιτάφιος περιφέρεται στους δρόμους της πόλης ή οικισμού τα παιδιά συγκεντρώνονται ώστε να τιμωρήσουν τον προδότη Ιούδα. Εδώ κ δυο μέρες μαζεύουν από τους αγρούς ξέρα κλαδιά κ άχυρα ώστε να φτιάξουν το ομοίωμα του Ιούδα . Ταυτόχρονα συνέλεξαν κ την απαραίτητη καύσιμη υλη για την πυρά που ο προδότης θα καεί. Ένα έθιμο που δεν κολάει με την αγάπη του Ιησού… Από την άλλη οι νοικοκυρές συνήθιζαν να βγάζουν ένα τραπέζι όταν περνούσε ο επιτάφιος από το σπίτι τους μπροστά, πάνω στο οποίο είχαν μια εικόνα του Εσταυρωμένου περιτριγυρισμένη με λουλούδια αναμμένα κεριά κ θυμιάματα. Δίπλα ακριβώς ένα πιάτο με σπόρους φακής ή κριθαριού τα οποία είχαν βάλει την Σαρακοστή κ τώρα είχαν φυτρώσει. Αυτό συμβαίνει ακόμα σε κάποια χωριά των Σερρών κ της Ανατολικής Μακεδονίας ενώ παραπέμπει στους Αδώνιδος Κήπους όπου κάθε καλοκαίρι ή άνοιξη γιόρταζαν τα Αδώνεια οι γυναίκες των αρχαίων Ελλήνων
Μεγάλο Σάββατο
Ξημερώματα Μεγάλου Σαββάτου κ οι καμπάνες κτυπάνε χαρμόσυνα για την πρώτη Ανάσταση του Χριστού. Ημέρα σφαγής του πιο καλοθρεμμένου αρνιού κ το αίμα που θα χυθεί θεωρείται θαυματουργό κ χρησιμοποιείται σαν σημάδι προστασίας. Με αυτό ο άντρας του σπιτιού σημάδευε κάνοντας το σχήμα του σταυρού την πόρτα του σπιτιού κ τα μαγουλά των παιδιών του. Παράλληλα οι νοικοκυρές έστελναν κόκκινα αυγά σε όσα σπίτια πενθούσαν μιας κ αυτοί απαγορεύεται να βάψουν όπως επίσης δεν κάνει να πάνε ούτε στην εκκλησία το βράδυ αυτό.
Στην Κέρκυρα το πρωί του Μ. Σαββάτου μετά την περιφορά του σκηνώματος του Αγ Σπυρίδωνα, στους δρόμους της πόλης, στις 11 ακριβώς, οι κάτοικοι πετάνε από τα παράθυρα τους τις ‘’μποτίδες’’(πήλινα σκεύη). Ο θόρυβος που προκαλείται, δίνει το σύνθημα της πρώτης Ανάστασης.
Το βράδυ της Ανάστασης όσοι πιστοί πάνε στην εκκλησία κρατάνε μια λευκή λαμπάδα σημάδι χαράς κ ευημερίας. Όταν σημάνουν μεσάνυχτα ο ιερέας βγαίνει στο προαύλιο του νου κρατώντας το Άγιο φως σε μια λαμπάδα. Το Άγιο φως αυτό σταδιακά περνά από χέρι σε χέρι κ έτσι ανάβουν όλες οι λαμπάδες και ύστερα, οι πιστοί τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά, από εκδήλωση χαράς ευχόμενοι ‘’Χριστός Ανέστη’’ και αντεύχονται ‘’Αληθώς Ανέστη’’ κ δίνουν το φιλί της αγάπης. Όταν θα επιστρέψουν σπίτια τους με τις λαμπάδες αναμμένες θα σχηματίσουν έναν σταυρό με τον καπνό στο ανώφλι της εξώπορτας τους. Με το Άγιο φως ανάβουν κ το εικονοστάσι τους. Οποίος καταφέρει να κρατήσει το Άγιο φως αναμμένο όλη την χρονιά χαίρει της ευλογίας του Ιησού Χριστού.
Στο Λεωνίδιο μόλις ακουστεί το ‘’Χριστός Ανέστη’’ ο ουρανός γεμίζει από εκατοντάδες αυτοσχέδια αερόστατα που κατασκευάζουν οι κάτοικοι μόνοι τους, από κόκκινο χαρτί, σύρμα, καλάμι και στουπί. Επίσης οι «αφανοί», δηλ. μεγάλες φωτιές, που καίνε τον Ιούδα, συμπληρώνουν την ατμόσφαιρα.
Στην Χίο, στο Βροντάδο, έχουμε το έθιμο του Ρουκετοπόλεμου. Έθιμο από τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Από παλιά στο χωριό αυτό, ανάμεσα στις εκκλησίες του Αγίου Μάρκου και την Παναγία Ερυθεανή υπήρχε ένας ανταγωνισμός με την καλή βέβαια έννοια. Αυτή την αγάπη τους, οι ενορίτες των 2 αυτών εκκλησιών, την εκδηλώνουν το βράδυ της Ανάστασης, με ρουκέτες προσπαθώντας να «κανέψουν» (να στοχεύσουν) ο ένας την εκκλησία του άλλου. Στις 12 τα μεσάνυχτα που θα σημάνουν οι καμπάνες, οι ρουκέτες θα σχίσουν τον ουρανό, σκορπώντας τη μυρωδιά του καπνού με τους χαρακτηριστικούς ήχους της απογείωσής τους. Και όταν τελειώνει ο πόλεμος, χωρίς νικητές και χαμένους, τσουγκρίζουν τα αυγά της «αγάπης» και αρχίζει το γλέντι.
Στην Φθιώτιδα οι γεωργοί ανάβουν έναν δαυλό με το Άγιο φως στην μέση της γης τους για να προστατευτεί από χαλάζι.
Η πίστη της προστασία με τη βοήθεια του Άγιου φωτός έχει τις ρίζες της στην πεποίθηση περί της εξαγνιστικής δύναμης της φωτιάς.
Κυριακή του Πάσχα
Ένα ολοήμερο γλέντι φαγητού χορού κ οινοποσίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται το σουβλιστό αρνί. Μέρος των Ελλήνων παλιότερα κοίταζε την ωμοπλάτη του ζώου ώστε να διακρίνει καλά ή κακά σημάδια για την υπόλοιπη χρονιά. Ένα επίσης έθιμο είναι που κρεμνάνε κούνιες οι άνδρες για να ανέβουν οι νεαρές κ να έχουν υγεία να γίνουν καλά τα στάχυα τους κ τα σπαρτά τους κ να διώξουν τα φίδια.
Επίσης σε διάφορα μέρη της Ελλάδας πιστεύουν ότι οι ψυχές των νεκρών βρίσκονται έξω από τις πύλες του Αδη αυτήν την εποχή κ έτσι τους τιμούν τη Δευτέρα κ το Σάββατο του Πάσχα με το άναμμα των κεριών κ την προσφορά κόκκινων αυγών.

Αλλά Έθιμα
Τα Λαμπροκέρια:
Σε πολλά χωριά, οι κάτοικοι έχουν έθιμο να πλάθουν μόνοι τους τα λαμπριάτικα κεριά, δηλ. τις λαμπάδες της Λαμπρής, από αγνό κερί. Τη λαμπάδα που ανάβουν το βράδυ της Ανάστασης, τη φέρνουν άσβηστη στο σπίτι τους, «για το καλό» και ανάβουν μ’ αυτήν το καντήλι, σχηματίζουν δε με τη κάπνα της ένα σταυρό στο πάνω μέρος της εξώπορτας του σπιτιού.
Κουλούρια & Ψωμιά Λαμπρής:
Τα φτιάχνουν τη Μεγάλη Εβδομάδα. Τα ζυμώνουν με διάφορα μυρωδικά, προσθέτουν μαστίχα, γλυκάνισο, ζουμί από βρασμένα δαφνόφυλλα & τις στολίζουν με αμύγδαλα, σουσάμι και στολίδια φτιαγμένα με το ζυμάρι. Τις πλάθουν στρογγυλές ή μακρουλές και στη μέση τοποθετούν ένα κόκκινο αυγό.
Ο Λαμπριάτης ή Πασχάτης:
Είναι το σουβλιστό (κυρίως) αρνί που προορίζεται για το πασχαλινό τραπέζι. Σφάζεται το Μ. Σάββατο. Έπρεπε να είναι άσπρο, αρτιμελές, γερό και στολιζόταν με κόκκινη κορδέλα, για να ξεχωρίζει από τα άλλα. Με το αίμα του σταυρωνόταν τα μέτωπα των παιδιών και το ανώφλι της πόρτας για το καλό και την υγεία.
ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ:
«O Απρίλης με τα λουλούδια και ο Μάης με τα ρόδα».
«Ο Μάης έχει το όνομα και ο Απρίλης τα λουλούδια».
«Ο Απρίλης έχει την δροσιά και ο Μάης τα λουλούδια».
«Αν κάνει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σε κείνο το ζευγά που ‘χει πολλά σπαρμένα».
«Και τ’ Απριλιού τις δεκαχτώ, πέρδικα ψόφησε στ’ αβγό».
«Των καλών ναυτών οι γυναίκες, τον Απριλομά χηρεύουν».
«Αν ρίξει Απρίλης τρεις βροχές κι ο Μάης άλλες δύο, να δεις σταφύλια σαν παιδιά και πίτες σαν αλώνια».
«Του Απρίλη η βροχή, κάθε κόμπος και φλουρί.»
«Το κρύο φύλαε ως τ’ Απριλιού τις δώδεκα, ακόμα και στις δεκαχτώ πέρδικα ψόφησε στ’ αβγό.»

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s